Metronome Laurent Deutsch

In Metronome beschrijft Laurent Deutsch de geschiedenis van Parijs aan de hand van de metrostations. Dit boek is absoluut een aanrader voor iedereen die Parijs eens op een andere manier wil leren kennen. Maar de reden dat ik dit boek aanhaal is de foto op de omslag van het boek van een Eiffeltoren in aanbouw, genomen ergens tussen 1887 en 1889.

Er is iets geks met deze foto. Hoewel het duidelijk is dat het een foto is van een nog onvoltooide Eiffeltoren, ervaar ik de afbeelding  gek genoeg als een afbeelding van een geschonden, afgebroken Eiffeltoren. Misschien heeft deze foto op u het zelfde effect.

Blijkbaar is het beeld van de Eiffeltoren zo diep in ons (collectieve) geheugen geprent, dat we afwijking van die vorm als verontrustend ervaren. De Eiffeltoren is een archetype geworden, het oertype van De Toren.

De Eiffeltoren, genoemd naar zijn bouwheer Gustave Eiffel (1832 – 1923), werd gebouwd ter gelegenheid van de Wereldtentoonstelling van 1889. In de eerste jaren van zijn bestaan waren de Parijzenaars overigens niet zo blij met dit kollossale gevaarte, waarvan het aanvankelijk de bedoeling was dat  hij maar 20 jaar zou blijven staan.

Maar het omgekeerde effect is ook mogelijk. Een archetypische toren die we juist alleen maar kennen in zijn onvoltooide staat, zoals de toren van Babel. In voltooide staat zouden we hem niet herkennen.

Pieter_Bruegel_the_Elder_-_The_Tower_of_Babel_(Vienna)_-_Google_Art_Project_-_edited

Het meest bekende types zijn de twee versies van de Toren van Babel die Pieter Breughel de Oude in 1553 schilderde, (het hier afgebeelde exemplaar hangt in de Gemäldegalerie in Wenen, de “kleine Babel” hangt in het Boymans in Rotterdam). Zijn torens zijn fantastisch om te bekijken: de details van de hele economie die zich rond de bouw van de toren heeft ontwikkeld, de inkijk in het nog open gebouw, maar ook hoe de toren bovenop een bestaande berg lijkt te zijn gebouwd en hoe de toren door het wolkendek heen gaat.
Het type van Breughel’s toren is van het Colosseum in Rome afgeleid. Zijn versies van de Toren van Babel zijn zeer invloedrijk en beeldbepalend geweest.

Italy.Rome-Colosseum Colloseum

Ziggurat  zignab
Ziggurat van Ur en een reconstructie door C. Leonard Woolley.

Oudere versies van de toren van Babel gaan terug op de Ziggurats in het oude Perzië, die daar vanaf ca 2900 voor Christus werden gebouwd. Dit waren enorme religieuze complexen die bestonden uit een pyramidevorm, opgebouwd uit opgestapelde terassen. De vierkante basisvorm leeft nog voort in de Toren van Babel uit onze collectie, maar ook enige Brueghel-invloed doet zich gelden.

The Tower of Babel

Follower of Hendrik III VAN CLEVE (c.1525-1589)
Flemish school (c.1525-1589)
Oil on copper : 34 x 43 cm
Collectie Schreuder & Kraan