David Leverett, landscape

David Leverett (1938)
Landscape with purple sky
Acrylics on paper 73 x 112 cm.
Signed.
Provenance: with Merrill Chase Gallery, Chicago; private collection, U.S.A.; Schreuder & Kraan Gallery.

Het hoofd en het hart
Mijn reis door de kunstwereld begon bij de 17de eeuwse kunst.
Later ontdekte ik – tot mijn eigen verbazing – dat abstracte kunst mij ook zeer aansprak. Inmiddels speelt het voor mij geen rol van betekenis meer of kunst nu figuratief is of abstract. De kunst ontleent zijn betekenis en zeggenschap aan andere aspecten dan uitsluitend de uiterlijke verschijningsvorm.

Er zijn kunstenaars die de uiterlijke vorm tot in perfectie beheersen (of beheersten). Zij kunnen heel succesvol zijn. En toch kan het hun kunst aan zeggenschap (lading, boodschap, spiritualiteit of hoe je deze “X-factor” ook zou willen omschrijven) ontberen.
Andere schilders – soms autodidacten – ontbreekt het aan vaardigheid en techniek maar zij leggen hun ziel in hun werk. En ondanks hun tekortkomingen weet hun kunst te overtuigen en de harten van de mensen te veroveren.

Misschien is dat wel het verschil: de kunst van het hoofd en de kunst van het hart.

David Leverett
Het werk van de Britse kunstenaar David Leverett (1938) is voor mij duidelijk kunst van het hart. Het zijn niet alleen de kleurrijke composities van zijn landschappen maar zeker ook de inherente boodschap, de ziel van deze werken, die tot mijn hart spreekt.

David Leverett : Two Views of a Single Polarity

David Leverett (1938)
Two views of a single polarity, Bright Icons series, 1996
Acrylics on canvas, 29 x 36 inch (74×91 cm )
Signed
Prov.: Gill George Gallery 1997
Exh.: David Leverett, “Signs in the sky” paintings and works on paper 4 march – 4 april 1997.
Launch of the book “A Dance through the Labyrinth of Sand” containing poetry and recent images by David Leverett.

Leveretts landschappen zijn overrompelend. Ze zijn als “een continue lofzang , gezongen tot de stil luisterende ether”, zoals Leverett dat zo mooi verwoordt.  Plotseling waan je je getuige van een Belangrijke Gebeurtenis.
Je geeft je over aan verwondering, voorbij de vaststaande denkpatronen van de geest. Het is alsof Leverett een raam heeft geopend dat jou een doorzicht geeft in de werkelijkheid achter de zichtbare werkelijkheid. De zichtbare werkelijkheid is als in een droom, het landschap leeft, beweegt en vormt een eenheid met de hemel.

Wat Leverett betreft moeten zijn schilderijen voor zich spreken. Toch kunnen de gedichten die hij al sinds de jaren ’70 schrijft als een soort toelichting gelden bij wat de kunstenaar in zijn schilderijen bezig hield. Het zijn overdenkingen van filosofische en metafysische aard.
Hoewel zijn stijl gedurende zijn schilderscarrière veranderde, is het thema van zijn oeuvre altijd consistent geweest: het gaat over de relatie tussen de uiterlijk waarneembare werkelijkheid en het innerlijke zelf.
Wat is onze plaats in de wereld? En hoe gaat het bewustzijn om met alles wat het waarneemt, hoe krijgt dit een plaats in het innerlijk? En welke rol spelen onze ervaringen, onze herinneringen, zowel individueel als collectief, opgeslagen beneden de drempel van onze bewuste waarneming?

David Leverett, Olive Groves (2002)
Piego de Córdoba, Andalucía, 40,6 x 53 cm

De natuur neemt een belangrijke plaats in het werk van David Leverett in, het was zijn bron van inspiratie. Hij werkte direct naar de natuur, meestal in de vorm van foto’s of (indrukwekkende) tekeningen. Daarbij werd hij zich bewust van de subtiele en soms plotselinge veranderingen die zich in de loop der jaren in het milieu voordeden als een gevolg van klimaatverandering, veroorzaakt door roofzuchtige exploitatie van de Aardse hulpbronnen. Langzamerhand zijn we er ons van bewust aan het worden dat deze veranderingen levensbedreigend kunnen zijn. Leverett wilde hier de aandacht op vestigen, maar niet door doem te prediken.

Hij zag het leven als een waarlijk bijzondere ervaring die we zo goed en zo kwaad als dat gaat moeten vieren. Dat geeft waarde aan ons eigen leven maar laat ons ook de waarde in anderen zien.
Om een wereld met meer compassie en natuur-bewustzijn te creëren is er een verandering nodig, zo schreef Leverett in 1997*): “a radical shift in mind and spirit is needed: a new mind set, to create the collective push that is needed to make the waves of change that will return us to the state of intimate bonding we once had with the world.”

Leverett werkte meestal op papier, maar ook op doek. Zijn medium was acrylverf. In tegenstelling tot olieverf droogt deze verfsoort snel en bevat hij geen schadelijke oplosmiddelen. Acrylverf kan, wanneer het met water wordt verdund, worden gebruikt als aquarelverf, maar het kan ook de lobbige consistentie van olieverf hebben.

Etiketten plakken
Leverett bewoog zich gedurende zijn carrière van abstractie in de richting van de figuratieve wereld, in zijn latere werk ging hij weer in de richting van abstractie. Van kleurrijk abstract geometrisch werk in de jaren ’60 (zoals zijn zeefdrukken in de collectie van The Tate Gallery in Londen: http://www.tate.org.uk/search/leverett), door de natuur geïnspireerd abstract werk in de jaren ’70 tot de steeds naturalistische landschappen uit de jaren ’90 waarvan wij een aantal voorbeelden tonen. In het werk dat daarna kwam treden er weer geometrische lijnen in zijn landschappen binnen.

Als kunsthistoricus heb je de neiging om het werk van een schilder meteen te classificeren. Je wilt het plaatsen in een periode of een stroming, je wilt de betekenis doorgronden en kunnen duiden. Je wilt het in een vakje stoppen. Maar om echt een open mind te houden is het altijd goed om je te realiseren dat een kunstwerk gewoon een object is dat door iemand is gemaakt: want dáár begint het.

De schilder wil slechts zijn ideeën en gevoelens vormgeven. Hij is op een heel praktische wijze bezig om datgene wat hem bezig houdt te vertalen in verf of een ander medium. Hoe en met welke middelen bereik je het gewenste effect?

Ik vind het dan ook altijd heel heilzaam om goed naar het werk van een schilder te kijken op zoek naar de sporen van zijn ambachtelijkheid. Verfstreken, vingerafdrukken, vlekken, correcties in witte verf, waar de kleur per ongeluk buiten het kader is gevloeid bij het verwijderen van het maskeertape. De kunsthistoricus vergeet maar al te vaak om te kijken naar het ambacht, alsof zijn werk pas begint wanneer de kunstenaar het werk voltooid heeft, maar waar hij naar kijkt is de uitkomst van dit hele down to earth proces.

Als je geen weerstand kan bieden aan de neiging om een etiket te plakken – en dat kan ik niet – dan moet ik vermelden dat het werk van Leverett ook wel eens als “romantisch” is getypeerd.  De Romantiek kwam in de laat 18de / vroeg 19de eeuw op als reactie op de Verlichting en stelde gevoel, verbeelding en inspiratie tegenover het rationele denken van de Verlichting.

David Leverett, Sacred Gardens Smithurst, acrylics on paper
David Leverett (1938)

Sacred Gardens Smithurst
Acrylics on paper, 55 x 75 cm/ framed: 80,5 x 98 cm
Signed and dated ’88
Provenance: Thumb Gallery, 1989; private collection.

Natuurlijk is er een overeenkomst tussen Leveretts lyrische landschappen en die van een Romanticus als Caspar David Frienrich, waarbij de natuur als een overweldigende en subjectieve ervaring wordt weergegeven. Ook Leverett is op zoek om innige band met de natuur te hervinden, die eenheid die we verloren toen we de natuur als iets buiten ons zelf gingen bekijken, in plaats van als iets waar we deel van uitmaken.
Maar om een historische en geenszins eenduidige term op zijn werk te plakken vind ik toch wat ongemakkelijk. Ondanks de overeenkomsten met de Romantici heeft het twintigste-eeuwse denken waaruit Leverett zijn werk maakte andere wortels, met name door een geheel ander – twintigste-eeuws – begrip van psychologie en metafysica.
Het gaat bij Leverett om andere dingen dan bij Friedrich. Bij Leverett is de weg naar de natuur een weg naar binnen, op zoek naar de innerlijke zin van het leven en de realiteit zelf, “to the centre of the circle”. Daar waar men effectief en bewust in contact staat met zijn diepste zelf, met anderen en met God.

Toen ik enige tijd geleden per e-mail contact zocht met Leverett, kreeg ik antwoord van zijn vrouw Mary Boyarski. Ze schreef dat haar man aan de ziekte van Alzheimer leed (toen nog in het beginstadium) en daarom niet meer in staat was om zelf op e-mails te reageren.

Wat een wonderlijk lot voor zo’n grote geest. David Leveretts werk hangt in meer dan 35 openbare collecties en in tal van particuliere en bedrijfscollecties. Hij doceerde op Engelse en Amerikaanse academies en kunstopleidingen en gaf talloze lezingen in Amerika en Europa. Door de degeneratie van zijn hersens zal hij langzaam naar een binnenwereld verdwijnen. Ik hoop dat hij in zijn eigen landschappen mag rondlopen.

Marc Schreuder

http://davidleverett.com/

*) David Leverett, A Dance through the Labyrinth of Sand.  Published by Primary Place Publications, London 1997